25 lis Zagrożenia prądem elektrycznym, a BHP – cz. 1
Porażenie prądem elektrycznym stanowi jedno z najpoważniejszych zagrożeń związanych z eksploatacją instalacji i urządzeń elektrycznych. Do wypadku dochodzi na skutek przepływu prądu przez ciało człowieka, co może skutkować zarówno zaburzeniami pracy organizmu, jak i licznymi obrażeniami, a w skrajnych przypadkach także śmiercią. Działanie prądu na człowieka może przyjmować formę bezpośrednią – gdy ciało lub jego część wchodzi w obwód elektryczny – lub pośrednią, gdy efektem porażenia są urazy mechaniczne, np. na skutek odruchu obronnego lub upadku z wysokości.
W niniejszej części omówione zostaną fundamentalne aspekty oddziaływania prądu elektrycznego na człowieka oraz zasady ochrony przed jego szkodliwym działaniem.
W artykule...
Wpływ rodzaju prądu na człowieka
Na organizm człowieka może oddziaływać zarówno prąd stały, jak i prąd przemienny, przy czym skutki ich przepływu różnią się charakterem.
Prąd stały
Prąd stały powoduje głównie skutki elektrolityczne, wynikające z przemieszczania jonów, co prowadzi do zmian ich stężenia po obu stronach błony komórkowej. Konsekwencją są zaburzenia czynności komórek organizmu.
Prąd przemienny
Prąd przemienny wywołuje znacznie bardziej złożone i silniejsze reakcje organizmu poprzez:
- wpływ na krążenie krwi i oddychanie,
- oddziaływanie na układ nerwowy,
- działanie cieplne,
- uszkodzenia mięśni i kości.
Odpowiedź organizmu na prąd przemienny zależy przede wszystkim od natężenia prądu, czasu przepływu przez ciało, częstotliwości oraz drogi jego przepływu. Im wyższe natężenie i dłuższy czas oddziaływania, tym większe zagrożenie dla życia.
Stopień i zakres porażenia prądem na człowieka (objawy działania)
W przypadku dotknięcia uszkodzonego urządzenia elektrycznego, np. w wyniku przebicia izolacji, człowiek znajduje się pod tzw. napięciem dotykowym. Jest to napięcie pojawiające się między częściami, które mogą zostać dotknięte jednocześnie przy uszkodzeniu izolacji. W takiej sytuacji przez organizm przepływa prąd rażenia, mogący wywołać poważne skutki patofizjologiczne.
Za wartość graniczną przyjmuje się, że natężenie prądu rażeniowego nie powinno przekraczać 15 mA, gdyż powyżej tej wartości staje się ono niebezpieczne dla człowieka.
W tabelach opracowanych na podstawie badań Biegelmeiera i Rottera przedstawiono objawy działania prądu przemiennego o częstotliwości 50–60 Hz:
0–1 mA
- prąd niewyczuwalny
do 15 mA
- rosnące skurcze mięśni palców i ramion
- ból
- możliwość „przywarcia” rąk do elementów trzymanych w dłoniach
15–30 mA
- silny skurcz ramion
- utrudnione oddychanie
- wzrost ciśnienia krwi
- osiąganie granic wytrzymałości organizmu
30–50 mA
- nieregularności pracy serca
- bardzo silne skurcze
- utrata przytomności
- przy dłuższym działaniu możliwe migotanie komór serca
50–kilkaset mA
- poniżej jednego cyklu pracy serca (ok. 0,75 s): brak objawów migotania komór, silny wstrząs
- powyżej jednego cyklu: migotanie komór serca, zaburzenia systemu nerwowego, utrata przytomności, znamiona prądowe
ponad kilkaset mA
- poniżej jednego cyklu pracy serca: migotanie komór serca, początek migotania w fazie rozkurczu
- powyżej jednego cyklu: zatrzymanie pracy serca, utrata przytomności, oparzenia
Ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym
Instalacje oraz urządzenia elektryczne muszą być wykonane i eksploatowane w sposób zapewniający bezpieczeństwo pracowników. Powinny chronić przed porażeniem prądem elektrycznym, przepięciami atmosferycznymi, szkodliwym oddziaływaniem pól elektromagnetycznych, a także nie mogą stwarzać zagrożenia pożarowego, wybuchowego ani powodować innych szkodliwych skutków.
W trakcie użytkowania urządzeń elektroenergetycznych stosuje się zarówno techniczne, jak i organizacyjne środki ochrony przed porażeniem prądem.
Ochrona przeciwporażeniowa musi być zapewniona poprzez zastosowanie odpowiednich środków obejmujących: równoczesną ochronę przed dotykiem bezpośrednim (ochrona podstawowa) i pośrednim (ochrona dodatkowa), ochronę przed dotykiem bezpośrednim, ochronę przed dotykiem pośrednim oraz zastosowanie tzw. urządzeń różnicowo-prądowych (ochrona uzupełniająca).
Obudowy urządzeń elektrycznych jako element ochrony BHP
Obudowy urządzeń elektrycznych muszą zapewniać ochronę przed dostępem do części niebezpiecznych znajdujących się wewnątrz, a także chronić urządzenia przed wnikaniem ciał obcych oraz przed skutkami związanymi z dostępem wody.
W tym celu stosuje się oznaczenie stopnia ochrony IP, określające odporność obudowy na:
- dostęp do części niebezpiecznych,
- wnikanie ciał stałych,
- wnikanie wody.
Kod IP składa się z dwóch cyfr (oraz ewentualnie dwóch liter). Pierwsza cyfra oznacza stopień ochrony przed dostępem do części niebezpiecznych i ciał stałych (0–6). Druga cyfra określa ochronę przed wnikaniem wody.
Powyższy materiał stanowi pierwszą część omówienia zagrożeń związanych z porażeniem prądem elektrycznym oraz zasad ochrony pracowników przed jego skutkami. Pracodawca ma obowiązek zapewnić warunki pracy zgodne z wymaganiami bezpieczeństwa, a właściwa eksploatacja instalacji i urządzeń elektrycznych jest jednym z kluczowych elementów profilaktyki BHP.
Jeżeli chcesz zagwarantować swoim pracownikom pełną ochronę oraz profesjonalną obsługę w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy — skorzystaj z usług Inżynierii BHP. Nasze wsparcie to pewność, że środowisko pracy jest zgodne z obowiązującymi normami i wolne od zagrożeń.
